O rzece | WWF Poland

O rzece



 rel=
Biała Tarnowska w środkowym biegu
© T. Zając
Biała Tarnowska jest prawobrzeżnym dopływem Dunajca, dolina rzeki i jej zlewnia położone są w centralnej części polskich Karpat. Całkowita długość koryta Białej Tarnowskiej wynosi 101,8 km. Biała bierze początek w paśmie Beskidu Niskiego łączącym Ostry Wierch (938 m n.p.m) z Lackową (999 m n.p.m.) w pobliżu wsi Ropki, na wschód od Krynicy. Wąska i wydłużona w kierunku południkowym zlewnia Białej Tarnowskiej przecina całą szerokość polskich Karpat fliszowych: od południowej granicy państwowej, biegnącej do ujście rzeki do Dunajca, pasem o szerokości od 5 do 23 km i długości ok. 80 km.
W obrębie zlewni Białej wyróżnić można trzy wyraźne części:
  • południową – o rzeźbie górskiej, najsilniej zalesioną, leżącą w obrębie Beskidu Niskiego, stanowiącą około 25% powierzchni zlewni,
  • środkową – o rzeźbie pogórskiej, z głębokimi dolinami rzecznymi rozcinającymi na ogół wylesione i głównie rolnicze wzniesienia Pogórza Rożnowskiego i Ciężkowickiego, stanowiącą prawie 70% powierzchni całej zlewni,
  • północną – obejmującą ujściowy odcinek doliny Białej Tarnowskiej i niskie wzniesienia w obrębie Kotliny Sandomierskiej, stanowiącą około 5 % powierzchni zlewni.
W części beskidzkiej, zwłaszcza na obszarach nadmiernie wylesionych, w górnych odcinkach cieków na ogół dochodzi do erozji wgłębnej, natomiast odcinki niższe wskutek zwiększonej dostawy żwiru pełnią funkcję: erozyjno-akumulacyjną. Wyrazem akumulacji osadu są odkładane w korycie łachy i wyspy żwirowe.

W korycie rzeki osadzane są skały podłoża w które wcina się Biała, są to przede wszystkim utwory fliszowe - piaskowce i łupki, często możemy napotkać też margle o jasnej kremowej barwie to właśnie od nich wywodzi się nazwa rzeki - Biała.

Białą można zaliczyć do grupy rzek o reżimie nie wyrównanym z wezbraniem wiosennym, letnim i zimowym oraz deszczowo-gruntowo-śnieżnym zasilaniem. Dominujące jest wezbranie wiosenne, drugorzędne wyraźnie zaznaczone jest wezbranie letnie, natomiast wezbranie zimowe występuje nieznacznie w miesiącu grudniu. Naturalna zmienność poziomu wód jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu ekosystemów wodnych i od wody zależnych. Wezbrania zapewniają łączność pomiędzy korytem, a zbiornikami wodnymi na terasie zalewowej, same rozlewiska stanowią miejsce rozrodu licznych ryb, płazów i owadów. Podobnie okresowe przesuszania doliny i niskie objętości przepływów korytowych są często konieczne dla rozwoju roślin i ustabilizowania pionierskich zespołów kolonizujących nowe obszary w okresie powodzi. (ten fragment niekoniecznie). Parametry fizykochemiczne wód Białej od miejscowości Grybów do odcinka ujściowego rzeki były na poziomie III klasy jakości, a w odcinku ujściowym na poziomie klasy IV, głównie ze względu na zawiesinę ogólną, fosfor i BZT5. Jakość wód dopływów Białej pod względem parametrów fizyko chemicznych została sklasyfikowana następująco: do III klasy - Mostysza, Kąśnianka do V klasy Szwedka i Wątok.

Biała Tarnowska pod względem siedlisk nadrzecznych jest typową rzeką karpacką. W górnym biegu ma charakter potoku, pozbawionego specyficznych siedlisk nadrzecznych –przecina płaty siedlisk leśnych oraz utrzymywane przez człowieka - grunty orne lub łąki. W nieco niższych partiach biegu rzeki pojawiają się olszyny nadrzeczne tworzące podtyp lasów łęgowych. Na odcinku od Śnietnicy do Bunarów nad Białą Tarnowską wytworzyły się interesujące siedliska nadrzeczne, związane z kamieńcami. Jest to odcinek rzeki meandrującej, tworzącej kamieniste wyspy w nurcie. Miejsca te są zajęte przez trzy siedliska przyrodnicze: inicjalne stadia zarastania kamieńców nadrzecznych, zarośla wrześni pobrzeżnej oraz zarośla wierzbowe z udziałem wierzby. Szczególnie ważne jest występowanie wrześni pobrzeżnej, gatunku potwierdzonego nad kilkoma rzekami karpackimi, często tylko jako stanowiska pojedynczych osobników. Odcinek rzeki poniżej Bunarów – do Florynki - to miejsce, gdzie nad rzeką można znaleźć zarośla wierzbowe, bez wierzby siwej. Miejscami pojawiają się płaty starszych wiekowo zarośli lub lasu, z udziałem olszy szarej, czeremchy, jaworu, jesionu i wiązu. Te płaty powinny być klasyfikowane jako inicjalne lub już wykształcone stadia łęgów. To siedlisko przyrodnicze podlega w Polsce ochronie prawnej. W dalszym, dolnym biegu rzeki, płaty zarośli i lasu przyjmują charakter typowych, nadrzecznych łęgów wierzbowych, gdzieniegdzie przemieszanych z olszowymi, z domieszką jaworu i wiązu.

Wśród występujących w Białej Tarnowskiej gatunków ryb ochroną prawną w Polsce objęte są: głowacz pręgopłetwy, piekielnica i śliz. Do gatunków o rożnym stopniu zagrożenia umieszczonych na „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” należą: brzana, brzanka, świnka, miętus, lipień, certa, łosoś (Biała Tarnowska jest objęta programem restytucji łososia).

Spośród płazów, w dolinie Białej Tarnowskiej występuje traszka grzebieniasta i kumak górski wymienione w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej, których ochrona wymaga wyznaczenia Specjalnych Obszarów Ochrony w sieci Natura 2000.

Ptaki występujące w dolinie Białej Tarnowskiej, podobnie jak w innych karpackich dopływach Wisły, są stosunkowo nieliczne. Można tu spotkać typowe dla tego typu siedlisk gatunki takie jak: sieweczki, brodźce piskliwe, czajki, mewy, pliszki, jaskółki, rybitwy rzeczne, kaczki krzyżówki, czaple siwe.
Na terenie doliny Białej Tarnowskiej możliwe jest gnieżdżenie się zimorodków. Spośród wymienionych gatunków na szczególną uwagę zasługuje rybitwa rzeczna, która jest gatunkiem zagrożonym w Europie i jest wymieniona w I załączniku Dyrektywy Ptasiej podlegającym szczególnej ochronie, ze względu na zanik ich siedlisk. W dolinie Białej Tarnowskiej często możemy spotkać wydry i bobry zwłaszcza w niższych odcinkach rzeki. Populacje wymienionych powyżej gatunków zwierząt oraz siedliska przyrodnicze z załączników Dyrektywy Siedliskowej, mimo że nie zostały jak dotąd uznane za reprezentatywne, zgodnie z kryteriami wyznaczania obszarów Natura 2000, swoją obecnością wskazują na wysoki walor przyrodniczy omawianego terenu.

W ramach proponowanych obszarów NATURA 2000 wyznaczono obszar „Dolny Dunajec i Biała Tarnowska” dla zagrożonych gatunków ryb: minoga strumieniowego, brzanki, głowacza białopłetwego, bolenia i łososia. Obszar ten obejmuje dolinę rzeki Białej Tarnowskiej od miejscowości Izby do ujścia do Dunajca. Na tzw. "Shadow List" znajduje się także obszar o nazwie "Biała" wyznaczony dla ochrony kumaka górskiego, lasów łęgowych, unikatowej roślinności kamieńców potoków górskich jak np. zarośla wierzbowo-września.

Całkowity koszt Projektu: 18 728 717,00 PLN Kwota dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego: 15 919 409,45 PLN

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Fundusz Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko

  •  
	© WWF Polska
  •  
	© IOP PAN